• Хөвсгөл аймаг
  • Хөвсгөл аймаг
  • Хөвсгөл аймаг
ОЮУНЫ ХӨГЖЛИЙН БЭРХШЭЭЛТЭЙ ХҮҮХЭД ЗАЛУУСЫН “ ХӨГЖИЛД ХАМТДАА" ТУСГАЙ ОЛИМП АМЖИЛТТАЙ ЯВАГДАЖ БАЙНА...       Мөнгөний бодлогын мэдэгдэл...       АТГ-ын ажлын хэсэг манай аймагт...       2017 оны 3 дугаар улирлын мэдээ...       70381111 утас ажилуулах журам...       7038-1111 УТСАНД 2017.08.01 НЭЭС 08 САРЫН 31 ХҮРТЭЛХ ХУГАЦААНД НИЙТ 27 ДУУДЛАГА ИРСЭН БАЙНА...       "МӨНГӨН ТЭМДЭГТИЙН СОЁЛТОЙ ХЭРЭГЛЭЭ" АЯН...       7038-1111 утсанд ирсэн санал хүсэлт гомдол, түүний шийдвэрлэлт...       Монгол банкны мэдэгдэл...       Монгол банкнаас мэдээллэв...       2017 ОНЫ НЭГДҮГЭЭР САРЫН ЦАГ АГААРЫН УРЬДЧИЛСАН МЭДЭЭ ...       5 сарын Өргөдөл гомдлын мэдээ...       70381111 төвд байгууллагууд ажиллаж байна...       3 сарын өргөдөл гомдол...       2 сарын өргөдөл гомдлын мэдээ...      
АЙМАГ, НИЙСЛЭЛИЙН ЗАСАГЛАЛЫН БОЛОН ЭДИЙН ЗАСАГ, НИЙГМИЙН ХӨГЖЛИЙН 2015 ОНЫ ХҮРСЭН ТҮВШНИЙ ҮЗҮҮЛЭЛТ
АЙМАГ, НИЙСЛЭЛИЙН ЗАСАГЛАЛЫН БОЛОН ЭДИЙН ЗАСАГ, НИЙГМИЙН ХӨГЖЛИЙН  2015 ОНЫ ХҮРСЭН ТҮВШНИЙ   ҮЗҮҮЛЭЛТ   \ ХӨВСГӨЛ АЙМАГ  \                                                         2016.02. 05
Шалгуур үзүүлэлт  суурь үзүүлэлт 2011, 2012 оны байдлаар  Үзүүлэлт Үнэлгээ  Тайлбар 
2014 оны гүйцэтгэл 2015 оны зорилтот түвшин  2015 оны гүйцэтгэл өөрчлөлт Өөрийн
НЭГ. ЗАСАГЛАЛЫН ҮЗҮҮЛЭЛТ  \Авилгал, хүнд сурталтай тэмцэх чиглэлээр: \
1.1 Орон нутгийн өмчит ААН, байгууллагын ашиг, орлогын зорилтот түвшиний гүйцэтгэл (хувь   2012 онд   орон нутгийн өмчит байгууллагууд дүнгээрээ 813,6 са төгрөгийн алдагдалтай байв. Балансын алдагдлыг 159,9 хувиар буурулсан. Алдагдлыг 20 хувиар бууруулах 10.7% 9.3% 54% 2015 онд орон нутгийн өмчит аж ахуй нэгж байгууллагууд нийт дүнгээр 726.2 сая төгрөгийн алдагдалтай ажиллаж 2012 оны суурь үзүүлэлттэй харьцуулахад алдагдал 10.7 хувиар буурсан байна. Гэхдээ "Ус чандмань", УСНААК" ОНӨҮГазруудын  тухайд алдагдлыг тууштай бууруулах цогц менежмент хэрэгжүүлэх зорилгоор аймгийн Засаг даргын дэргэдэх зөвлөлийн энэ оны 4 дүгээр хуралдаанаар төслийн эхний хувилбарыг хэлэлцүүлээд байна.
1.2 Иргэний шилжилт хөдөлгөөний цэвэр коэффицент   -10.4 -10 -8.9 1.1 100% Аймгийн нийт хүн ам 2015 онд 128385 болж, өнгөрсөн онтой харьцуулахад хүн амын тоо 2859-өөр өссөн байна.
  Тайлант хугацаанд тус аймгаас Улаанбаатар хот болон бусад аймагт 2016 хүн шилжин явсан нь өмнөх оноос 80 хүнээр буурсан, 874 иргэн шилжин ирж, өмнөх оныхоос 85 хүнээс өссөн үзүүлэлттэй байна. 
      Иргэний шилжилт хөдөлгөөний коффициент 2014 онд -10.4 байсан бол 2015 онд  8,9 %-тай болж шилжилт хөдөлгөөний коффициент 1.5-аар буурч эерэг үзүүлэлт рүү чиглэж байгаа нь тус аймагт дэд бүтэц, аялал жуулчлалын хөгжилд дэвшил гарсантай холбоотой.. 
1.3 Засгийн газрын 2013 оны 370 дугаар тогтоолын хэрэгжилт(хувь) 80% 83.10% 90% 85.30% 4.7 94.77% Нийгмийн түншлэлийг хэрэгжүүлэх хүрээнд аймгийн Засаг даргын зөвлөлийн  бүрэлдэхүүнд  аймгийн Үйлдвэрчний эвлэлийн хорооны даргыг  албан ёсоор оруулж, хамтран ажиллах төлөвлөгөөг батлан хэрэгжүүлж байна. Хөвсгөл аймгийн Засаг даргын Тамгын газар, Ажил олгогч эздийн холбоо, Үйлдвэрчний эвлэлийн холбоотой  2015-2016  оны Хөдөлмөр нийгмийн зөвшлийн гурван талт хамтын хэлэлцээрийг 2015 оны 01 дүгээр сарын 15-ны өдөр байгуулан баталгаажуулж хамтран ажиллаж байна. Тус хэлэлцээрийн биелэлт 2015 онд-85,3% -тай байгаа нь өнгөрөгч оныхтой харьцуулбал 2,2 хувийн өсөлттэй гарсан  ч 90% байх зорилтот түвшиндээ хүрээгүйд зохих дүгнэлт хийцгээж байна.
1.3.3 Хөдөлмөрийн хэлтэс, Мэргэжлийн хяналтын байгууллагатай хамтран ажиллах ажлын төлөвлөгөөг 2015 оны 3 сарын 11-ны өдөр батлуулан хамтран ажиллаж байна. Хамтран ажиллах ажлын төлөвлөгөөнд нийт 16 ажил хийхээр төлөвлөсөн ба хэрэгжилт 2015 оны жилийн эцсийн байдлаар 90% хэрэгжилттэй байна.
1.4 Худалдан авалтын (ХА) ил тод байдал: 1.4.1 төлөвлөсөн ХА-ы гүйцэтгэл /бодит гүйцэтгэлийн хувь хэмжээ     22.7 тэрбум төгрөгний төсөвтэй 127 тендер шалгаруулалт зохион байгуулсан. Хэрэгжилт 99.5%  2100 төсөл арга хэмжээ, 30.0 сая төгрөгийн худалдан авалт  100% 5.6 тэрбум  116,1%           2015 онд Хөвсгөл аймгийн төсвийн Ерөнхийлөн захирагчийн төсвийн багцад 40,3 тэрбум төгрөгийн өртөгтэй 2380 төсөл арга хэмжээг худалдан авч 35,6 тэрбум төгрөгийн өртөгтэй гэрээ байгуулсан ба үүнээс Засаг даргын дэргэдэх Худалдан авах ажиллагааны алба нь 2015 онд нийт 24,8 тэрбум  төгрөгийн төсөвт өртөг бүхий нийт 274 худалдан авах ажиллагаа зохион байгуулж, худалдан авах ажиллагааны төлөвлөгөөг 100 хувь биелүүлсэн.ХАА-ны ил тод байдлын 2015 оны тайланг Сангийн яам, Авилгатай тэмцэх газарт хүргүүлэн дүгнүүлэхэд тус аймгийн Засаг дпаргын эрхлэх асуудлын хүрээний Худалдан авах ажиллагааны алба нь "Ил тод байдллыг хангасан амжилт"-аараа улсад 3 дугаар байр эзэлж,, салбартаа тэргүүлсэн амжилтыг үзүүлллээ.  
1.4.2. Нийт ХА-д төлбөр тооцоог батлагдсан хуваарьт багтаан төлсөн ХА-ын хувь хэмжээ     Орон нутгаас олгосон 100%,  улсын төсвөөс олгогдох  42%, дундажаар 70% 93.5% Нийт 35,6 тэрбум төгрөгийн  өртөгтэй гэрээг байгуулж, гэрээний төлбөрт 27,7 тэрбум төгрөгийн санхүүжилт олгож, 77,8 %-ийн гүйцэтгэлтэй байна.  7.9 тэрбум 77.8 Нийт 35.6 тэрбум төгрөгийн өртөгтэй гэрээг байгуулж, гэрээний төлбөрт 27,7 тэрбум төгрөгийн санхүүжилт олгож, 77,8 %-ийн гүйцэтгэлтэй байна. (  Гүйцэтгэлийг хөрөнгийн эх үүсвэр тус бүрээр авч үзвэл ОНХС-ийн гэрээний төлбөр 4,6 тэрбум төгрөгөөс санхүүжсэн  3,3 тэрбум төгрөг төлж гүйцэтгэл 71,7 хувь, урсгал зардлын хөрөнгөөр худалдан авах гэрээний төлбөр  21,0 тэрбум төгрөгөөс 19,6 тэрбум төгрөгийн санхүүжилт олгож,гүйцэтгэл 93,3 хувь, Улсын төсвийн хөрөнгө оруулалтын гэрээний төлбөр 8,6 тэрбум төгрөгөөс 3,7 тэрбум төгрөгийн санхүүжилт олгож, гүйцэтгэл 43 хувь,орон нутгийн хөрөнгө оруулалтын гэрээний төлбөр 1,4 тэрбум төгрөгөөс 1,31 тэрбум төгрөгийн санхүүжилт олгож гүйцэтгэл 93,5 хувь.). Санхүүжилт дутуу олгогдсон нь улс орны төсөв, санхүүгийн хүндрэлтэй байдлаас хамаарсан юм.
1.4.3 Уугуул иргэдийн нөхөрлөл, хоршоо болон оршин суугчдын оролцоотой ХА-ын үйл ажиллагаа\ гэрээгээр гүйцэтгэх ажлын бодит гүйцэтгэл (сая.төг)   89.4 сая /97.4% 2100 тендер - 30.0 тэрбум  31.6 тэрбум төгрөг олгосон. 1.6 тэрбум   109,2%      Аймгийн хэмжээнд 2015 онд 35,6 тэрбум төгрөнийн өртөгтэй 2380 тендер зарлаж, дотоодын давуу эрх тооцон ажилласны үр дүнд 31,6 тэрбум төгрөгийн өртөгтэй 2375 төсөл арга хэмжээний гүйцэтгэгчээр Хөвсгөл аймгийн уугуул иргэдийн 451 хоршоо, компанийг гүйцэтгэгчээр шалгаруулж,  31,6 тэрбум төгрөг олгох болсон нь энэхүү ажлын үзүүлэлт "Хангалттай түвшин"-нд хэрэгжснийг харуулж байна.
1.5 Төсвийн ил тод байдлын шалгуур үзүүлэлтийг хангасан байдал: 1.5.1. “Орон нутгийн хөгж-лийн сан”-гийн зарцуулалт (хувь)  79,2% 74,3% 100% 83,62% 16,37% 86,62% Аймгийн ИТХ-ын 2015.02.13-ны  ээлжит бус хуралдааны 04-р тогтоолоор тайлант онд ОНХС-д 5,612.0 сая төгрөг батлагдсан бөгөөд 2014 оны санхүүжилтийн дутууг гүйцээхэд 1,037.0  сая төгрөг  олгож, 4,576.1 сая төгрөгийн худалдан авалт зохион байгуулжээ Үүний 919 сая төгрөгийг  улсын төсвийн хүндрэлтэй байдлаас шалтгаалж олгогдоогүй учир 2016 онд  шилжүүлэн олгохоор болсон бөгөөд энэ нь улсын төсвийн хүндрэлээс шалтгаалсан юм.
1.5.2.“Хөдөлмөр эрхлэлт дэмжих сан”-ийн зарцуу-лалт(хувь) 100%   100% 9,8% 1,2% 98,8% 2015 онд Хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих санд хуваарилагдсан 1340000,0 мянтөгрөг  төсөвлөгдөж,хуваарилагдсан  боловч 16,514,1мян төгрөг нь улсын төсвийн хүндрэлээс шалтгаалж, олгогдоогүй  харин 98,8% нь бүрэн олглгдсон болно.Хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих сангийн хүрээнд хэрэгжсэн 5 дэд хөтөлбөрүүдээс нийт байнгын, шинэ ажлын байр– 1040 бий болсон байна
1.5.3. “ЖДҮ дэмжих сан”-ийн буцаан төлөлт(хувь) 50% 100% 50% 42,9% 7,1 85,8% 2015 онд ЖДҮ-лэлийг дэмжих санд 700.0 сая төгрөг хуваарилагдаж, ААНБ, иргэний нийт 25 төслийг дэмжин одоогоор 19 төсөлд 493.0 сая төгрөгийг 100% олгоод байна. Харин хуваарилагдсан 700,0 сая төгрөгийн  үлдэгдэл 207,0 сая төгрөг нь улсын санхүү, эдийн засгийн хүндрэлээс үүдэлтэйгээр төвөөс олгогдоогүй болно. Өмнө болон тайлант онуудад нийт 85 иргэний нэр дээр 2,297,0 сая төгрөгийн зээл олгогдсоноос 2015 оны эцсээр тооцоход 1,310,745 сая төгрөгийн үлдэгдэлтэйгээс дүгнэвэл: Зээлийн буцаан төлөлт 42,93%-тай байгаа нь зорилтот түвшингийн үзүүлэлтээсээ 7,1%-иар бага байгаа ч  нийт түр болон байнгын 2962 шинэ ажлын байрыг бий болгожээ. 
1.5.4.“Сум\дүүрэг хөгжүүлэх сан”-ийн буцаан төлөлт(хувь 60% 22,71%  17% 23% 6,0% 135,29% Сум хөгжүүлэх сангаас тайлант онд  656 шинэ ажлын байр бий болгож  өмнөх онуудын зээлийн эргэн төлөлтийн 1,432 тэрбум төгрөг буцаан төлөгдсөн байгаа нь нийт олгогдсон зээлийн 23% болж байгаа нь зорилтот буюу хүрэх түвшний 17%-ийг бүрэн хангажээ.  
1.6 1.6.1.Зохицуулалт хийсэн эрх зүйн акт нь аж ахуй эрхлэхэд үзүүлсэн дэмжлэг (нийт шийдвэрээс хуулийн шаардлагаас давсан нэмэлт төлбөр, шат дамжлага, зөвшөөрөл шаардсан шийдвэрийн эзлэх хувь)  Үгүй. Үгүй. Үгүй. Үгүй.     Хуулийн шаардлагаас давсан шийдвэр гаргаагүй болно. Дүгнэгдэхгүй.
1.6.2.Иргэд, олон нийтийн оролцоотой буюу төсвийн төсөлд иргэдийн өгсөн саналыг тусга-сан шийдвэ-рийн эзлэх хувь (Хүүхэд, эцэг эхийн саналыг шийдвэртээ тусгасан ИТХ-ын  тогтоол, Засаг даргын шийдвэрийг тусгайлан зааж тооцно) Саналыг тусгасан шийдвэр 2011 онд 1, 2012 онд 1 шийдвэр, нийт 2 шийдвэр гаргасан байна. 3 3 3   100% Хүүхэд, эцэг эхийн санал хүсэлтэд үндэслэн аймгийн Хүүхэд, гэр бүлийн хэлтсээс санаачлан 2015 он гарсаар Хүүхдийн асуудлаар ИТХТ-ийн 1 тогтоол, аймгийн Засаг даргын 2 Захирамж гаргуулсан бөгөөд хэрэгжилтийг хагас бүтэн жилээр тооцон ажиллаж байна.   Аймгийн Орон нутгийн хөгжлийн сангийн хөрөнгөөр 2015 онд хэрэгжүүлэх ажлын урьдчилсан жагсаалтыг аймгийн ЗДҮА-ны хөтөлбөр, дунд болон урт хугацааны бодлогын баримт бичгүүдтэй уялдуулан төлөвлөж, нийт 23 сумын хөдөөгийн багуудад ажиллахдаа 7448 иргэнээс биечлэн санал авч, мөн санал авах хуудсыг аймгийн khovsgol.gov.mn сайтад ил тод байрлуулан санал авах үйл ажиллагааг зохион байгуулахад цахим авсан санал асуулгад 30 гаруй мянган иргэн хандалт хийж 15,5 мянган иргэн саналаа өгч нийт 20 гаруй мянган иргэний саналаар 2016 оны орон нутгийн хөгжлийн сангийн хөрөнгө эрэмбэлэгджээ. 
1.6.3.Иргэд, ААН болон харилцагч бусад байгууллагаас гаргасан нийт хүсэлт, гомдлыг хуулийн хугацаанд бодитой шийдвэрлэсэн асуудлын эзлэх хувь 84.7% 89.9% 84.1% 95% 5.1 105.60%    2015 оны 4 дүгээр  улиралд (өссөн дүнгээр) Хөвсгөл аймгийн хэмжээнд иргэдээс байгууллага, албан тушаалтанд 31948  өргөдөл, гомдол, санал, хүсэлт ирснээс 59.9 хувь буюу 19150 нь сумдын Засаг даргын Тамгын газрын холбогдох албан тушаалтанд, 32.7 хувь буюу 10459 нь Засаг даргын эрхлэх асуудлын хүрээний агентлагуудад, 7.3 хувь буюу 2339 нь аймгийн Засаг даргын Тамгын газарт тус тус иржээ.
Нийт ирүүлсэн өргөдөл гомдол санал хүсэлтээс бичгээр 27449, утсаар 1457, биечлэн уулзсан 2836, цахимаар 37, бусад хэлбэрээр 115, Засгийн газрын 11-11 төвөөс Хөвсгөл аймагт системээр шилжүүлсэн  54 өргөдөл гомдол байна.
Эдгээр өргөдөл, гомдол, санал, хүсэлтээс шийдвэрлэж хариу өгсөн 29536, шийдвэрлүүлэхээр бусад байгууллагад шилжүүлсэн 486, хуулинд заагдсан хугацаа хэтрүүлж шийдвэрлэсэн 217, шийдвэрлэх хугацаа болоогүй хүлээгдэж байгаа 837, өргөдөл, гомдол, шийдвэрлэлтийн байдал 95.0 хувийн үзүүлэлттэй байна. 
1.7 1.7.1 Хариуцсан алба хаагчтай эсэх, төлөвлөгөөт арга хэмжээний биелэлтийн хувь   87.60% 100% 88.50% 11,5% 88.50% ЗГ-ын 2013 оны 34-р тогтоолоор "Жендерийн эрх тэгш байдлыг  хангах тухай хуулийг хэрэгжүүлэх дунд хугацааны стратеги төлөвлөгөөний хэрэгжилт 2015 оны жилийн эцсийн байдлаар 88.5%, харин хуулийн шаардлагын хэрэгжилт 87,6 хувийн хэрэгжилттэй байна. . 
1.7.2 Бүх шатны захиргааны удирдах албан тушаал дахь хүйсийн зохистой харьцаа хангагадсан эсэх (хувь)   211/77 209\82 209\82   100% Бүх шатны  удирдах албан тушаалд 291 албан хаагч ажиллаж байгаагаас 209 нь буюу 71.8% нь эрэгтэйчүүд, 82 нь буюу 28.1%-нь эмэгтэйчүүд  байгаа  нь Жендерийн тэгш байдлыг хангах хуульд заагдсан дээрх ангилалын албан тушаалтнуудын аль нэг хүйсийн төлөөлөл  аймаг, нийслэлд 15 хувиас доошгүй байх шалгуур-жишгийн хүрээнд байгаа юм. Төрийн жинхэнэ албаны түүний дотор удирдах албаны ажилтнуудын тухайд шинээр орон гарсан тохиолдолд холбогдох хууль тогтоомжийн хүрээнд сонгон шалгаруулалтаар шийдвэрлэгддэг учраас хүйсийн тэгш байдлын үзүүлэлтээр төлөвлөлт хийхэд хүндрэлтэй байгааг анхаарч үзэх шаардлагатай байна.
1.8 1.8.1 Гэмт хэргийн илрүүлэлт хувь 2011 онд гэмт хэргийн илрүүлэлт 73,2 хувьтай, 654,5 сая төгрөгний хохиролоос 147,2 сая төгрөгний хохиролыг барагдуулсан байна. 63.9% 61,8\63,9% 70\70% гэмт хэргийн гаралт 15.1% өссөн, хохирлын барагдуулалт 6.7% хувиар өссөн  109.80% 2015 онд нийт 756 гэмт хэрэг бүртгэгдсэнээс нийт гэмт хэргийн  76.9 хувийг  буюу илрүүлж,  хэрэг бүртгэлт, мөрдөн байцаалтын шатанд нийт хохиролын 70.6 хувийг барагдуулсан байгаа нь тухайн оны зорилтот түвшинг 100,8-109,8% хангасаныг харуулж байна. 
1.8.2 Гэмт хэргийн улмаас учирсан хохиролын барагдуулалт хувь  2012 онд гэмт хэргийн илрүүлэлт 68,2 хувьтай, 1 тэрбум 589,5 сая төгрөгний хохиролоос 1 тэрбум 135,9 сая төгрөгний хохиролыг барагдуулсан байна. 100,85%
1.9 1.9.1.  5 хоногийн дотор шинээр бүртгэгдсэн ААН  (тоо)   302 302 156 146 буурсан 51.60% 2015 онд 156 ААНэгж  5 хоногийн дотор шинээр бүртгэгдсэн байна 
1.9.2 Нийт иргэдийн тоонд газар анх удаа хувьчилж авсан иргэдийн эзлэх хувь 2011/5%   2012/7.3% 9.80% 11.4% 9,2% 2,2% 80.7% Аймгийн хэмжээнд өссөн дүнгээр, анх удаа газраа өмчилж авсан 11597 иргэн байгаа нь 9,2%  болж байна. 
ХОЁР. НИЙГМИЙН ХӨГЖЛИЙН ҮЗҮҮЛЭЛТ /Иргэдийн ахуй амьдралын чанар/
2.1 Гэр бүлийн хүчирхийлэлд өртсөн хүмүүст үйлчилгээ үзүүлэх төв (тоо) 0 30% 25,0 1,0 24,0 4% Аймгийн Засаг даргын эрхлэх асуудлын хүрээний  ХХГБХХ-ийн дэргэд нэг төв ажиллаж байна. Гэр бүлд зөвлөгөө үзүүлэх уг төвийн үйл ажиллагаа тогтворжиж, тус төвөөр үйлчлүүлэгчдийн тоо 56 хувиар өсөж биелэлт нь 31.68 % байна.Харин бий болсон төвийн тоог зорилтот түвшинтэй харьцуулбал 4%-тай байна.
2.2 Нийт малчдын өрхөөс эрчимжсэн мал аж ахуй эрхэлдэг (фермер, нөхөрлөл, бүлэг) нэгж   Малтай нийт өрх-18801, Малчин өрх-14500 байгаа бол фермер-16, нөхөрлөл бүлэг- 73 байна. малтай өрх-18900, малчин-14600, фермер-17, нөхөрлөл-75 100% 4.88% 104.88% Малтай нийт өрх-19012, Малчин өрх-14794 байгаа бол фермер-20 /Үүнээс сүүний чиглэлийн 19, махны чиглэлийн 1/, нөхөрлөл бүлэг- 75 байна. 
2.3 Түрээс, халамжийн орон сууцанд хамрагдсан өрх (тоо) байхгүй байхгүй  байхгүй байхгүй  0 0 Гэхдээ Ахмад настны асрамж үйлчилгээний төвд Хөвсгөл аймгийн харьяат 30, бусад аймгийн харьяат 22 хүн нийт 52 хүн асаргаанд байдаг.
2.4 Шилжин суурьшигчдын бүртгэлийг сайжруулж, нийгмийн суурь үйлчилгээнд хамруулах (тоо)   30 сая төгрөгийн дэмжлэг 30 сая 20 сая 10,0 сая төг 66,6% 2015 оны жилийн эцсийн Статистик-мэдээллээр Мөрөн суманд оршин суугч 42300 иргэн байгаагийн 4200 хүн нь түр оршин суугч байгаа бөгөөд түүний 66%-ийг нийгмийн суурь үйлчилгээнд хамрууллаа.. 2015 онд Мөрөн сумын ЗДТГ-аас тус суманд шилжин суурьшигч иргэдийн эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээнд зориулж ӨЭМТ-дэд 20 сая төгрөгний дэмжлэг үзүүлсэн нь зорилтот түвшиний 66,6%-ийг хангаж байна.  
2.5 Архи согтууруулах ундаа хэрэглэдэггүй орчныг бүрдүүлсэн архидалтын эсрэг үйл ажиллагаа явуулдаг байгууллагыг дэмжсэн байдал (сая төг.) ТББ-ын үйл ажиллагааг дэмжиж 2011 онд 2 сая 400 мянган төгрөг, 2012 онд 600 мянган төгрөг 7.84 сая 7.8 сая 4.0 сая 3.84 сая 51.28% 2015 онд архины эсрэг үйл ажиллагаанд Сүүн тахилт ТББ-тай гэрээ байгуулан сургалт зохион байгуулж, "Архигүй амьдрал" 6 сарын аян зохион байгуулж, 2 сумын 2 баг, 1 сумын ЗДТГ газар амжилттай ажилласан тул болзлын дагуу шагнал олгосон ба нийт 4.0 сая төгрөг архины эсрэг үйл ажиллагаанд зарцуулсан. 
2.6 Малын хулгайтай тэмцэх асуудлын хүрээнд байгуулагдсан цахим сүлжээ, лавлах утас  (тоо) 2011, 2012 онд 24 цахим сүлжээ, лавлах утас – 51 ажилласан 51 51 51 0 100%  2015 Сумдын хэсгийн төлөөлөгч, цагдаагийн байгууллагын  51 лавлах утас ажиллаж байна. Бүх сумдын хэсгийн төлөөлөгч нарт цахим сүлжээ өгсөн боловч төлбөрийн асуудал үүссэн.Гэхдээ Шинэ-Идэр, Ханх, Бүрэнтогтох зэрэг сумд хөдөөгийн багийнхаа өрхүүдийн утасны нэгдсэн лавлагааг гаргаж, энэ чиглэлээр үйлчилгээг эхлүүлжээ.
2.7 Сүрьеэ өвчний тархалт(хувь)   11.50% 10.50% 8.10% 2.40% 77.14% Сүрьеэгийн өвчлөлийн түвшин, 10 000 хүн амд  ногдох үзүүлэлтийн хүрэх зорилтот түвшинг 10,5-аар тооцоход хүрсэн түвшин нь 8,1 болж, өнгөрөгч онд 9,1 түвшинд байснаас буурсан нь сайн үзүүлэлт юм. “Сүрьеэ өвчний тархалтын байдал цаашид авах арга хэмжээ”-ний тухай санал боловсруулж аймгийн Засаг даргын зөвлөл, ИТХТ-ээр хэлэлцүүлэн 21 дүгээр тогтоол гаргуулан хэрэгжүүлж байна. ЭМГ-аас бүх сумдад сүрьеэгийн анхан шатны тусламж үйлчилгээ, үндэсний стратегийн хэрэгжилтийн явцтай танилцан арга зүйгээр ханган ажиллаж байна. 
2.8 Хүнд нөхцөлд байгаа хүүхдэд үзүүлсэн тусламж, үйлчилгээ (тоо) 33 хүүхэд 41 30 27 14 90.0% 2015  оны байдлаар  гэмт хэрэгт сэжиглэгдсэн болон хүнд нөхцөлд амьдарч байгаа 27 хүүхдэд  тусламж үйлчилгээ үзүүлээд  байна..            
2.9 Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдийн сургуульд хамрагдалтын хувь 2.30% 7 10% 56.30% 36.40% 56,3%        ЕБС-д суралцаж буй хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхэд 1012 хүүхэд  байгаа бөгөөд энэ нь нйит хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдүүдийн 56,3% болж байна. /Боловсролын салбарын судалгаа/,Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхэдтэй эцэг, эхийн холбооны "Өдөр өнжүүлэх бүлэг"-т 2015 оны эхний хагас жилийн байдлаар 77 хүүхэд явж сургалтын болон нөхөн сэргээх үйлчилгээнд хамрагдсан бөгөөд өмнөх оны мөн үетэй харьцуулахад тус төвд хамрагдсан хүүхдийн тоо 15%-иар нэмэгдсэн байна. Тус төвд ХБХ хамрагдсанаар тухайн хүүхдэд маш олон төрлийн эерэг өөрчлөлтүүд гарч байна.  2015 оны байдлаар аймгийн Статистикийн хэлтсийн мэдээлэлд хөгжлийн бэрхшээлтэй 0-17 насны 818 хүүхэд, “Тэгш дүүрэн” хорооноос гаргасан судалгаанд  0-19 насны 1796 хүүхэд бүртгэгджээ. Иймд хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдийн судалгааг мэргэжлийн байгууллагатай хамтран гаргах шаардлага байна.
2.10 Дүйцсэн хөтөлбөрт 15 хүртэлх насны хүүхдийн хамрагдалтын эзлэх хувь  2012 оны байдлаар  16-с доош насны завсардагчид 780 гаруй байгааг судалгаагаар гаргасан байна. 531 хүүхэд 91% 95% 554 хүүхэд 94,86% 0,13% 95% Хөвсгөл аймагт 2015 оны байдлаар сургууль завсардсан 584 хүүхэд бүртгэгдсэн бөгөөд эдгээр хүүхдүүдийн сургуулиас завсардсан шалтгаан, түүнд хүргэж буй хүчин зүйлсийг судлан тогтоож, эдгээр хүүхдүүдийг Насан туршийн боловсрол төвд хамруулан ерөнхий эрдмийг гүйцээн олгох зорилтыг дэвшүүлэн ажиллаж байна. Эдгээр хүүхдүүдийн 18,6% огт сургуульд суугаагүй, 10,2% 1-5-р ангиас гарсан, 31,5% 6-9-р ангиас гарсан, 39,3% 10-12-р ангиас сургуулиас завсарджээ. Дээрх хүүхдүүдийг албан бус боловсролд хамруулах ажлыг сумын сургууль Насан туршийн боловсролын “Гэгээрэл төв”-үүдэд хариуцуулан 554 хүүхдийг  ямар нэгэн байдлаар дүйцсэн хөтөлбөрийн сургалтанд хамруулаад байна. Тухайлбал 2015 онд НҮБ-ын Хүүхдийн сангийн дэмжлэгтэйгээр 16 суманд зуны “Гэр сургууль” ажиллуулан сургууль завсардсан  303 хүүхдийг хамруулсан. Бусад 8 суманд 251 хүүхэд хамрагдсан.  Гэмт хэрэгт холбогдсоны улмаас сургуулиас завсардсан 6 хүүхдэд боловсрол нөхөн олгох ажлыг ЕБС болон МСҮТ-тэй хамтран зохион байгууллаа.
2.11 2.11.1 Ажилгүйдлийн түвшин (хувь) 22% 7.9% 13% 5,4% 7,6% 100.0% 2015 онд аймгийн ажилгүйдлийн түвшин 5.4 пункт байгаа бөгөөд өмнөх оны мөн үеийнхээс 2.5 пунктээр буурсан ба тайлант оны зорилтот түвшиний 13 пунктээс 2 дахин бууруулсан байна.
2.11.2 Хөдөлмөрийн зах зээлд шилжиж буй залуучуудын ажилгүйдлийн түвшин(хувь) 3.30% 4.7% 3.8% 4.9 0.2 88% Хөдөлмөрийн зах зээлд байгаа залуучуудын ажилгүйдлийн түвшин 2015 оны жилийн эцсийн байдлаар 4.9 пункт байна. Энэ нь өмнөх оны мөн үетэй харьцуулахад 0.2%-р өссөн байна.
2.12 2.12.1. Амжиргааны түвшингээс доогуур орлоготой иргэдийн эзлэх хувь -34.10% 33.4 хувиар буурсан 3.60% 6.1% буурсан 2.70% 174% 2015 оны жилийн эцсийн байдлаар 1-4-р түвшний өрхүүд 9443 өрхийн 42235 иргэн амьжиргааны баталгаажих түвшингээс доогуур орлоготой өрх буюу нийгмийн халамжийн үйлчилгээ авах зайлшгүй шаардлагатай өрхөөр тодорхойлогдсон. Энэ нь нийт иргэдийн 33.5%-ийг эзэлж байсан. Эдгээр өрхөөс 2637 өрхийн 7665 иргэнд хүнс тэжээлийн дэмжлэг үзүүлэх үйлчилгээг үзүүлж, амьжиргааг дэмжсэнээр амьжиргаанд зохих өөрчлөлт гарч нийт иргэдийн 27.4%-ийг амьжиргааны баталгаажих түвшингээс доогуур орлоготой өрхөөр тодорхойлогдсон байна. Энэ нь өмнөх оны мөн үеийнхээс 6.1%-р буурсанаараа эерэг үзүүлэлт болж байна.
2.13 2.13.1. Шинээр ашиглалтанд орсон сургууль, цэцэрлэгийн цогцолбор (тоо) 20 цэцэрлэг, 9 хичээлийн байр, 4 дотуур байр, 4 спорт заал барих санал өгсөн 1 цэцэрлэг 3 цэцэрлэг, Нэг дотуур байр, Нэг спорт заал, Багш хөгжлийн ордон нэг тус тус ашиглалтанд оров 3 цэцэрлэг, 2 сургууль,  1 дотуур байр, 7 цэцэрлэг, 1 сургууль, 1 дотуур байр ашиглалтад орсон   127% 2015 онд 7 цэцэрлэг, 1 сургууль, 1 дотуур байр, 2 спорт заал ашиглалтад орсон болно.
2.14 2.14.1.Үндэсний хөтөлбөрт сургалтад хамрагдсан хүүхдийн тоо    Авьяас"хөтөлбөрт -12000 "Ном хөтөлбөрт-14500,  ЕБС-д24488      Цэцэрлэгт 7103, СӨБ-ын хамран сургалт 71,5 %,  ЕБС-д 24380, "Авьяас"хөтөлбөрт -11000 "Ном хөтөлбөрт-12987 23987 -393 98% ЕБС-д 23987 суралцаж байгаа бөгөөд "Авьяас"хөтөлбөрт -16800 "Ном хөтөлбөрт-12987 хамрагдаж байна. СӨБ-ын хамран сургалтын индекс- 88,6,Бага боловсролын хамран сургалтын цэвэр жин 95,8,  суурь боловсролын хамран сургалтын цэвэр жин 95,8-д хүрсэн.
2.15 2.15.1.Цэцэрлэг, сургуулийн шугамаар эрүүл мэндийн болон шүдний үзлэг үйлчилгээнд хамрагдсан хүүхэд (тоо)   10742 57.1% буюу 13920 хүүхэд 63% буюу 15110 61% буюу 1190 108% 6800 гаруй хүүхдийг амны хөндийн урьдчилан сэргийлэх үзлэгт хамруулсан 5,6 настай хүүхдийн шүд цоорох өвчний тархалт 49,5 эрчим-3, 12 настай хүүхдийн дунд тархалт 39,9 эрчим 1,5 байгаа нь өмнөх оноос буурсан үзүүлэлттэй байна
2.16  Хүүхдийн хөгжил, хамгаалалд зориулсан нийт хөрөнгө оруулалт (сая төг.)   БГ-аар :40,464,395,0 төг, ХГБХХ-ээр: 249,013,600 төг, Бүгд 40,7713,408.. Төг 40773408 40.999.08 сая 0.2 90% Хүүхдэд ээлтэй аймаг стратеги хэрэгжсэнээр БГ-аар :40,464,395,0 төг, ХГБХХ-ээр: 249,013,600 төг, Бүгд 40,7713,408.. Төгрөг тайлант онд 40,999,08 сая төгрөг
ГУРАВ. ЭДИЙН ЗАСГИЙН ХӨГЖЛИЙН ҮЗҮҮЛЭЛТ(Бүтээн байгуулалтын чиглэлээр)
3.1 Төсвийн ерөнхийлөн захирагчийн тухайн оны төсвийн багцын зарцуулалтын гүйцэтгэл (хувь   87531.7/ 94.5% 85.996.30 80.608.90 5.387.40 93.7 Аймгийн нэгдсэн төсөв 2015 оны 12 дугаар сарын эцсийн гүйцэтгэлээр 80608,0 сая төгрөгт хүрсэн нь 2014 оныхоос 7,2 хувь буюу 6286,0 сая төгрөгөөр буурсан байна. Тайлант онд аймгийн Төсвийн Ерөнхийлөн захирагчийн төлөвлөлтөөр 85,996,300,6 сая төгрөг байсан бол гүйцэтгэлээр 80,608,995,2 сая төгрөг болж, 93,7%-тай байв. Төсвийн гүйцэтгэл 6,3 хувь буюу 5387,4 сая төгрөгийн дутуу гүйцэтгэлтэй байгаа нь  улс, орны төсвийн хүндрэлтэй асуудлаас хамаарсан байна.  Үүнээс 5387,4 сая төгрөг нь улсын төсвөөс олгох орон нутгийн тусгай шилжүүлгийн байгууллагад олгох дэмжлэг, халамжийн сангаас олгох санхүүжилтийн асуудал дутуу ирсэнээс хамаарсан бол орон нутгийн орлого  201,0 сая төгрөг дутагдсанаас үүдэлтэй байна.    
3.2 3.2.1 Импорт орлуулсан  Жимсний өтгөрүүлсэн шүүс    14.7тн 27тн 27.7тн 13тн 101.7% Өмнөх оноос 13 тн-оор өссөн нь сүүлийн жилүүдэд чацаргана хөтөлбөр хэрэгжсэнээр хураан авах таримал жимс, жимсгэний хэмжээ  нэмэгдсэн ба энэ онд байгалийн жимс сайн ургаж иргэд ААН-үүд бүтээгдэхүүнээ сайн бэлтгэсэн.
3.2.2 Нөөшилсөн загас   26.5тн 26 2.7тн 16.60% Тухайн онд  тус аймагт үйлдвэрлэлийн зориулалтаар агнах барих загасны тоо хэмжээг БОНХЯ-наас баталж өгөөгүй учир бусад аймгаас нийлүүлэгдсэн загасаар 2,7 тн нөөшилсөн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэсэн нь өмнөх оноос буурсан үзүүлэлттэй байна. 
3.2.3 Цай   25тн 25 26.8 1.8 Тус аймагт байгалийн ургамал ашиглан цай хийдэг цайны үйлдвэрлэл аймгийн нийт үйлдвэрлэлийн 4%-ийг эзэлж,  “Дархад цай”, “Хөвсгөл цай”, “Их тайга цай”, “ Баавар цай” зэрэг 10- аад цайны үйлдвэр явуулж байна.  2015 онд 26,8 тн цай үйлдвэрлэн савлаж, хэрэглэгчдэд нийлүүлжээ. Энэ нь 2014 оноос 1,8 тн-оор нэмэгдсэн байна. Цаашид байгалийн ургамалыг түүх биш ААН-үүд тариалалт хийж үйлдвэрлэлээ явуулдаг талруугаа шилжиж байна. 
3.3 Иргэдэд олгох бичил зээлийн сан болон ЖДҮ хөгжүүлэх зэрэг сангаас зээл авсанаар бий болгосон шинэ ажлын байр (тоо) 850 2746 2000 2962 962 148% Төсөл хөтөлбөрүүдээс бий болсон шинэ ажлын байр нь хамгийн их буюу 1040 бөгөөд нийт ажлын байрны 55.4%-ыг эзлэж байна. 2015 онд нийт 2000-с доошгүй ажлын байр бий болгоно гэж төлөвлөсөн бөгөөд нийт байнгын болон түр ажлын байр 2962-г бий болгосон нь зорилтот түвшиндээ хүрсэнийг илтгэж байна.  
3.4 ХАА салбарын өрсөлдөх чадварыг нэмэгдүүлэх талаарх сангуудын хөрөнгө оруулалтын үр өгөөж (тоо): 3.4..1. Хураан авсан үр тариа (мян.тн) 18.1 23.4 23.9 10.2тн 13.7 42.60%       2015 онд гангийн байдалтай байж бороо хур орохгүй чийг дутсанаас  ургац муу гарч, гэнэтийн хүчтэй мөндөрт цохигдож,  нийт 680 га талбайн ургац алдсан. 
3.4.2. Хураасан малын тэжээл, бусад таримал (мян.тн) 1.882 1.7 1.8 1.5 0.3 45,1%     Тайлант онд 2015 оны зорилтот түвшин 1.5 мян тн малын тэжээл хураан авахаар төлөвлөсөн боловч зундаа гандуу, малчдын тариалсан тэжээлийн ургамал ургац аваагүйгээс аймгийн дүнгээр 677 тн тэжээл хураан авсан нь 45,1%-ийн хэрэгжилттэй байна. 
3.4.3. Хураан авсан хүнсний ногооны зоорьд хадгалах боломж бүрдсэн хувь хэмжээ (мян.тн) 1.361 1.023 1.4 3.3 1.9 235% Тайлант онд аймгийн хэмжээнд 3350 тн төмс, хүнсний ногоо хадгалах хүчин чадалтай  зоорь агуулах иргэд аж ахуйн нэгж, иргэдэд  ашиглагдаж байгаа бөгөөд энэ онд 2828 тн төмс, 1754 тн хүнсний ногоо хураан авсан ба ургацыг  зооринд бүрэн хадгалах боломжтой байна.
3.5 Шинээр байгуулсан болон сэргээн засварласан уст цэг, усан сан, худаг (тоо) 4 41 10 26 37 41.20% Тайлант онд шинээр байгуулсан болон сэргээн засварласан уст цэг, усан сан, худаг  нийт 63-ыг бий болгохоор төлөвлөсөн ч улс, орны төсвийн хүндрэлээс хамаарч 26 худаг, уст цэгийг гаргасан.
3.6 Хамгаалалт барьж тохижуулсан усны эх үүсвэр, булаг шандн ы  эх (тоо)   40 10 26 16 260% Тайлант онд сум бүр нэг усны эх үүсвэр, булаг шандны эхэнд хамгаалалт барьж, тохижуулахаар төлөвлөсөн ба 2015 онд 26 булгийн эхийг хашиж хамгаалах ажлыг гүйцэтгэж, хэрэгжилт 260 хувьтай биелэгдлээ.
3.7 Цэцэрлэгт хүрээлэн, ногоон байгууламжийн талбай (га) 5 10 10 30.3 20.3 303% 2015 оны оны жилийн эцсийн судалгаагаар аймгийн хэмжээнд 30,3 га талбайд ногоон байгууламжтай боллоо.
3.8 Гэрэлтүүлгийн арчилгаанд зарцуулсан санхүүжилт (сая төг) 0 24.3 20   4260.4 0% Гэрэлтүүлгийн арчилгаанд   2015 санхүүжилт хийгдээгүй байна.  Харин Зүүн Мөрөн хорооллын цахилгаан хангамжид 3490.4 сая төг, Цахилгаан дамжуулах агаарын шугам 04-ын дэд станцын барилга, өргөтгөл шинэчлэлийн ажил/ шинээр үүсч буй гэр хороололд/ -ыг хийж дуусгахад 770 сая нийт 4260,4 сая төгрөгийг улсын төсвөөс тус тус зарцуулжээ
3.9 Нийт хүн амаас сайжруулсан ариун цэврийн байгууламжид хамрагдсан хүн амын эзлэх хувь 8 8.01 14 9.32 4.68 66.50%   Тайлант онд нийт хүн амаас сайжруулсан ариун цэврийн байгууламжид хамрагдах хүн амын эзлэх хувийг 14%-д хүргэхээр төлөвлөсөн ч  2015 онд ашиглалтанд орсон орон сууц, хүүхдийн дотуур байр, сургууль цэцэрлэг зэрэг шинээр байгуулагдсан барилга байгууламж, гэр хорооллын айл өрхүүдийн сайжруулсан ариун цэврийн байгууламжид хамрагдсан  хүн ам 11830 байгаа нь   аймгийн нийт 126936 иргэдтэй харьцуулахад 9.32% -ийг эзэлж байна.  
3.10 Шинээр ашиглалтанд орсон автозам дахь гэр хорооллын замын эзлэх хувь хэмжээ (км) 200 3.5% 5.6км 5 5 0 100% 2015 онд Мөрөн сумын авто замын стратеги төлөвлөгөөний хэрэгжилтийг ханган дунд тойргийн 9,8 км хатуу хучилттай авто замын ажлыг эхлүүлж, 5 км зам нь гэр хороолол замд тавигдсан бол  орон нутгийн хөгжлийн сангийн хөрөнгөөр Мөрөн суманд 1,3 км хатуу хучилттай замыг барьж ашиглалтанд оруулсан. 
3.11 Гэр хорооллын айл өрхөд нийлүүлсэн эрчим хүчний хэмнэлттэй зуух(тоо) 0 186 200 189 11 94.50% 2015 онд Дэлхийн зөн Олон улсын байгууллагад Мөрөн сумаас бүртгэлтэй 100 өрхөд утаагүй бүрэн шаталттай  монгол инженерүүдийн бүтээсэн “Дөл”, “Голомт” зуухыг тарааснаар айл өрхүүдийн дулаан хангамжийн асуудал шийдэгдэн, утааны тортог багасан агаарын бохирдол мэдэгдэхүйц буурах нөлөөлөл болсон. 
3.12 Гэр хорооллын дахин төлөвлөлтийн дагуу гэр хороололд шинээр баригдсан орон сууц (м.кв) 27 байхгүй  610 960м.кв 420 157,37%  Иргэн Т.Лаагансүрэн Мөрөн сумын 7 дугаар багт өөрийн хөрөнгөөр гэр хорооллын газрыг худалдан авч 25 айлын орон сууцыг ашиглалтанд оруулсан. /960м.кв/.
3.13 Орон сууцны хороолол дахь шинээр ашиглалтанд орсон болон өргөтгөсөн инженерийн шугам сүлжээ  (км) 2.5 3.27 5.5 2.5км 3км 45.50%        2015 онд 25 айлын орон сууц 2, 40 айлын орон сууц 1  зэрэг орон сууцнууд шинээр ашиглалтанд орж, инженерийн шугам сүлжээний нийт урт 2.5 км байгаа нь тайлант оны зорилтот үзүүлэлтийн 45,5% болж байна.
3.14 Шинээр байгуулагдсан инженерийн шугам сүлжээнд холбогдсон гэр хорооллын өрхийн эзлэх хувь (тоо) 0.1 13% 2% 1.80% 0.20% 90% 2015 оны байдлаар инженерийн шугам сүлжээнд холбогдсон сумдын болон Мөрөн сумын гэр хорооллын өрхийн тоо 648, эзлэх хувь 1.8% байгаа бол Зорилтот буюу хүрэх түвшинтэй харьцуулахад 90%-ийн хэрэгжилттэй байна..
3.15 Шинээр цахилгаан эрчим хүчээр хангагдсан, хүчдэлийг нь сайжруулсан айл өрх(тоо) 960 1325 2110 1735 85 82,2% 2110 өрхийг холбох зорилттой байсан бол 1735 айл өрхийг эрчим хүчээр хангах ажлыг гүйцэтгэсэн нь зорилтот түвшний үзүүлэлтийн 82,2%-ийг хангажээ.
3.16 Гэр хорооллын дахин төлөвлөлтөөр хэрэгжүүлэх дэд бүтцийн барилга байгууламж, шугам сүлжээ(тоо) 2012-2016  он хүртэл гэр хорооллын дахин төлөвлөлтөнд хуучин "Эрчмийн байр", "Гэрэлтэй цонх" орчмын 2 га газрыг дахин төлөвлөлтөнд оруулж,, орон сууцжуулахаар суурь судалгааны ажлыг хийж байна. 30% Энэ хүрээнд Гэр хорооллын дахин төлөвлөлтөөр иргэн Т.Лаагансүрэнгийн Мөрөн сумын 7 дугаар багт  25 айлын орон сууц ашиглалтад орж дэд бүтцийн барилга байгууламж, шугам сүлжээ 1-ээр нэмэгдсэн байна.
3.17 Үйлдвэрийн аргаар дахин боловсруулсан хог хаягдлын хэмжээ (м/3)   50 70\259 259 189\ 100%  Хөвсгөл аймагт хоёрдогч түүхий эд авдаг 4 цэг тогтмол ажиллаж байна. 2015 онд хоёрдогч түүхий эд шил шилэн бүтээгдэхүүн, хөнгөн цагааны хаягдал, хар төмөрлөг бүтээгдэхүүн, хуванцар хаягдал нийт 259 тн хог хаягдлыг дахин боловсруулсан байна. 
              85,9.%  

 

Нийтэлсэн: 2016-03-25 14:30:00
Танд мэдээлэл таалагдаж байвал like хийнэ үү. Баярлалаа

Сайтын хандалт

Өнөөдөр:   22
Нийт хандалт:   165187
Таны IP:   34.237.76.91
Facebook messenger